Ljevica u nestajanju

Admin | 02 May 2026

Dok socijaldemokrate doživljavaju slom, desničarski nacionalizam preuzima istočno krilo EU

Ljevica u nestajanju Fotografija je preuzeta sa interneta

Istorijski poraz Viktora Orbana koji mu je nanio Peter Mađar na nedavnim izborima u Mađarskoj s pravom je proslavljen u progresivnim krugovima i šire. Za globalnu krajnju desnicu, koja više od decenije postojano jača moć i uticaj, to je bio značajan udarac. Ali to nije bila pobjeda ljevice. Kao bivši član Orbanove partije Fides, Mađar će predvoditi konzervativnu vladu desnog centra u parlamentu u kojem će jedina opozicija dolaziti iz Fidesa i male stranke neonacističkih korijena.

U ostatku centralne Evrope priča je uglavnom ista. Bugarska je prošle sedmice izabrala nacionalističkog, Moskvi naklonjenog premijera Rumena Radeva, koji će zauzeti oštar stav prema migracijama i žestok je kritičar zelenog plana Evropske unije. Socijalistička partija te zemlje, prisutna u parlamentu od 1989, nije osvojila nijedno mjesto.

U Češkoj je Socijaldemokratska partija - nekadašnja politička sila - potpuno zbrisana u dva uzastopna izborna ciklusa, a aktuelni premijer Andrej Babiš vodi zemlju putem u stilu Donalda Trampa, pod parolom “Češka na prvom mjestu”. U Sloveniji je još jedan Trampov obožavalac na pragu da postane naredni premijer. Desničarski populistički stavovi slovačkog premijera Roberta Fica doveli su do isključenja njegove partije iz krovne organizacije socijaldemokratskih partija EU. A u Poljskoj, gdje je krajnje desničarska partija Pravo i pravda konačno smijenjena s vlasti 2023, progresivna ljevica je osvojila manje od 10 odsto glasova u anketama.

Centralnoj Evropi je potrebna nova ljevica koja može istovremeno braniti demokratske vrijednosti i pokazati put ka egalitarnijoj budućnosti.

Šta se dogodilo? Miris politički spaljene zemlje je u oštrom kontrastu sa slikom iz devedesetih. Kako je nakon 1989. tržišna transformacija postkomunističkih društava napredovala ponekad vrtoglavom brzinom, raširena nejednakost i nesigurnost izazvale su snažnu reakciju birača. Bivše komunističke partije na ljevici dolazile su na vlast uz obećanje da će ublažiti teret tranzicije za ranjive grupe. Međutim, kako su se uglavnom priklonile dominantnoj liberalnoj ekonomskoj ortodoksiji, to obećanje je ispunjeno samo djelimično, uz prateće dokaze o korupciji i klijentelizmu. Nakon sloma 2008. i migrantske krize 2015, radnička klasa, ruralno stanovništvo i stariji birači masovno su prešli ka populističkoj desnici.

Djelimično, naravno, riječ je o hronologiji koja se odvijala širom EU i Zapada. Partije lijevog centra su se našle na udaru zbog povezanosti s politikama štednje i neuspješnim političkim establišmentom. Ali zemlje centralne Evrope se razlikuju po nasljeđu života u orbiti bivšeg Sovjetskog Saveza, trajnom uticaju konzervativnih hrišćanskih stavova i razočaranju zbog dugotrajne nejednakosti između istoka i zapada unutar EU. U odsustvu uvjerljive ponude s druge strane političkog spektra, desničarski nacionalisti nastavljaju da se oslanjaju na te društvene struje u osvajanju vlasti.

Obeshrabrujuće, sadašnja nemoć progresivne politike znači da će istočno krilo EU vjerovatno ostati plodno tlo za populizam u Orbanovom stilu. U Poljskoj, a sada i u Mađarskoj, liberalni birači su procijenili da su stranke desnog centra najbolji instrument za ponovno preuzimanje demokratija koje su autoritarne vlade zarobile i iskvarile. Potvrda te strategije obezbjeđuje bolju zaštitu prava manjina i bolje odnose sa Briselom. Ali tinjajuće društvene i ekonomske podjele vjerovatno će opstati. Centralnoj Evropi je potrebna nova ljevica koja može istovremeno braniti demokratske vrijednosti i pokazati put ka egalitarnijoj budućnosti.

Prevod: A. Š.

Pogledajte još:

Tekst preuzet sa interneta ne oznacava nase miseljenje nase redakcije. Autor vijesti vijesti.me mi dajemo licno misljenje o svakoj vijesti.

Ocenjujemo vest sa 10/10

Ova vest ima 3743 karaktera sto je za 9% vece od proseka.

Ovo je trenutno 125576 vest