Niđe programa, samo usluge, identitet i kult ličnosti: Kako partije grade odnos s biračima u Crnoj Gori
Admin | 12 Mar 2026
U istraživanju, čiji autori rade na Univerzitetu Djuk u SAD-u i Univerzitetu Bilkent u Ankari, analizirani postupci i obrasci ponašanja DPS-a, bivšeg DF-a, PES-a, BS-a, Demokrata i GP URA; “DPS je za sobom ostavio kohezivan, ali na
Niđe programa, samo usluge, identitet i kult ličnosti: Kako partije grade odnos s biračima u Crnoj Gori Fotografija je preuzeta sa interneta
Partije u Crnoj Gori se pri mobilizaciji glasačkog tijela u najvećoj mjeri oslanjaju na klijentelizam, etničku i vjersku pripadnost birača i “jake” stranačke lidere, dok imaju teškoća da kroz jasno izrađene programe predstave svoju politiku građanima. Rezultat takvog pristupa je da se suštinska rasprava potiskuje u drugi plan, u korist stabilnosti i trgovine političkom podrškom za konkretne koristi.
To proizilazi iz nalaza istraživanja (objavljenog u februaru) o demokratskoj odgovornosti i tome kako partije u Crnoj Gori grade odnos s biračima, čiji su autori profesor na američkom Univerzitetu Djuk Herbert Kičel i docent na Univerzitetu Bilkent u Ankari Kerem Jildirim.
Istraživanje je analiziralo postupke i obrasce ponašanja Demokratske partije socijalista (DPS), bivšeg Demokratskog fronta (DF), Pokreta Evropa sad (PES), Bošnjačke stranke (BS), Građanskog pokreta (GP) URA i Demokrata u periodu od 2022. do 2024. godine.
U dokumentu, u koji su “Vijesti” imale uvid, ocijenjeno je da politički sistem u državi prolazi kroz sporu i neujednačenu transformaciju, te da je slabljenje dominacije jedne stranke (DPS) donijelo veću konkurenciju, ali i veću nestabilnost i fragmentaciju.
“Klijentelizam (dugoročni odnosi političke zavisnosti i uzajamnih usluga) i politika identiteta i dalje ostaju snažni organizacioni principi politike, dok novi pokreti osporavaju pozicije ustaljenih elita, ali još nijesu iz temelja promijenili način na koji se partije povezuju s biračima”, navodi se.
Iz istraživanja proizilazi da se DPS izdvaja kao stranka s najjačim “intenzitetom” povezivanja s biračima, posebno kroz, kako se navodi, klijentelizam, a uz istovremeno snažno oslanjanje na etnopolitičku mobilizaciju i poruke o tome da su sposobni da upravljaju državom.
Bivši DF se, prema istraživanju, profiliše kroz snažno etničko i vjersko predstavljanje birača, uz izraženo oslanjanje na etnopolitičke poruke, dok se za PES premijera Milojka Spajića smatra da najviše ulaže u tzv. valentnu kampanju (politike u kojima je fokus na tome ko djeluje sposobnije i ozbiljnije), a pokazuju i niži nivo klijentelističkog djelovanja i slabije oslanjanje na etnopolitičke poruke od većine ostalih stranaka.
BS, kao i DF, spada među partije koje najviše grade vezu s biračima kroz etničku i vjersku pripadnost, a i među najizraženijim je akterima klijentelističkog povezivanja. GP URA se dominantno oslanja na valentnu kampanju, kao i vidljiv “nagib” ka klijentelističkom obrascu povezivanja s biračima, dok Demokrate pokazuju izraženiju sklonost ka klijentelističkom, nego programskom načinu povezivanja s biračima.
U dokumentu, u koji su “Vijesti” imale uvid, ocijenjeno je da politički sistem u državi prolazi kroz sporu i neujednačenu transformaciju, te da je slabljenje dominacije jedne stranke (DPS) donijelo veću konkurenciju, ali i veću nestabilnost i fragmentaciju
Crnogorski politički pejzaž je u istraživanju opisan kao prostor obilježen “ukorijenjenom dominacijom” neprogramskih oblika povezivanja s biračima (načina pridobijanja birača koji se ne zasnivaju prvenstveno na politikama i programima) unutar visokocentralizovanog partijskog sistema.
“Demokratska odgovornost prije svega je oblikovana kroz intenzivan relacijski klijentelizam (poput partijskog zapošljavanja prim. aut.), personalističko liderstvo i duboku etno-vjersku mobilizaciju, a taj obrazac opstaje uprkos nedavnoj smjeni vlasti. Iako partije naglašavaju upravljačku kompetentnost i održavaju razgranate organizacione mreže, one imaju teškoća da ponude jasno različite programske alternative ili da izgrade široku i stabilnu partijsku identifikaciju”, piše u dokumentu.
Ukazano je i na ravnotežu u kojoj se politička konkurencija uglavnom vrti oko raspodjele patronata (političke zaštite i koristi) i mobilizacije određenih identitetskih grupa, čime se suštinska rasprava o politikama potiskuje u drugi plan, u korist stabilnosti i partikularističke razmjene.
“Crnogorski partijski sistem izdvaja se u postkomunističkom regionu po tome što spaja istorijski visok nivo institucionalizacije s relativno slabom programskom strukturom... DPS je za sobom ostavio kohezivan, ali na patronatu zasnovan sistem, u kom klijentelističke i personalističke veze nastavljaju da oblikuju političku konkurenciju i nakon njegove smjene s vlasti”, podvučeno je.
U dokumentu je naznačeno da programsko povezivanje partija s biračima u Crnoj Gori spada među najslabije u postkomunističkim zemljama Evrope - to znači da uglavnom nema jasnog razlikovanja među strankama po politikama koje nude, dok “neekonomska, identitetska pitanja” najčešće imaju veću težinu od ekonomskih programa.
Oslanjanje na ličnost i harizmu vođe, a ne na program partije predstavljajeno je kao centralni mehanizam političke scene. Navedeno je da se DPS, dok je na čelu te stranke bio Milo Đukanović, u velikoj mjeri oslanjao na “harizmatski autoritet svog lidera kako bi mobilisao podršku”.
Na skali od jedan do četiri, DPS je blizu vrha ljestvice, GP URA i PES nešto ispod njih, dok su sve ostale partije (Demokrate, DF i BS) značajnije ispod nivoa DPS-a.
Istaknuto je da deskriptivna reprezentacija (predstavljanje birača preko pripadnosti istoj etničkoj ili vjerskoj grupi) predstavlja naročito snažno sredstvo mobilizacije, te da u tome prednjače partije bivšeg DF-a i BS. Ostali imaju umjerenije rezultate, pri čemu se malo izdvaja DPS.
U istraživanju piše da upravljački kapacitet (sposobnost da se efikasno vodi država) i reputacija kompetentnosti služe kao snažni mehanizmi povezivanja s biračima, pri čemu DPS i PES “snažno ističu svoju sposobnost” da efikasno upravljaju državom i održavaju stabilnost, piše u istraživanju.
Ukazano je da je klijentelistička razmjena (politička podrška u zamjenu za usluge, zapošljavanje, privilegije ili druge koristi) rasprostranjena i duboko institucionalizovana, te da je karakteriše stabilan obrazac koji daje prednost dugoročnim odnosima patronata (trajnim mrežama političke zaštite i uzajamnih usluga) u odnosu na jednokratnu “kupovinu” glasova.
Ocijenjeno je da cjelokupan sistem ulaže znatno više napora u relacijske klijentelističke veze nego u izborni klijentelizam poput jednokratnog davanja poklona, novca ili usluga radi dobijanja glasa u izbornoj kampanji, a naglašeno je da među partijama postoje određene razlike.
“DPS bilježi najviši rezultat (na skali od jedan do četiri), a odmah iza njega je BS. PES, kao nova partija na sceni, ima vidljivo niži rezultat od ostalih. U cjelini gledano, Crna Gora pokazuje veoma izražen klijentelizam, pri čemu najveći napor ulažu partije koje su duže prisutne i bolje ukorijenjene u sistemu. DPS pokazuje najjači intenzitet i u izbornim i u relacijskim oblicima povezivanja, a odmah iza njega je BS...”, piše u istraživanju.
Napomenuto je i da mobilizacija partijske identifikacije (odnosno osjećaj trajne pripadnosti nekoj stranci) ostaje “izuzetno slaba”, iako DPS uspijeva da zadrži lojalnost birača, “što je u suprotnosti s plitkim korijenima novijih partija”.
“... Politički akteri u Crnoj Gori imaju relativno slabu sposobnost da mobilišu birače samo na osnovu imena, identiteta i prepoznatljivosti partije”, istaknuto je.
Međutim, i u toj kategoriji DPS ostvaruje rezultat blizu vrha (na skali od jedan do četiri), dok i bivši DF bilježi zapažen rezultat.
“Svi ostali akteri imaju znatno niže rezultate, pri čemu se trenutno vladajući, ali nedavno osnovani PES nalazi gotovo pri samom dnu”, konstatovano je u dokumentu.
Bonus video:
Tekst preuzet sa interneta ne oznacava nase miseljenje nase redakcije. Autor vijesti vijesti.me mi dajemo licno misljenje o svakoj vijesti.
Ova vest ima 7902 karaktera sto je za 65% vece od proseka.
Ovo je trenutno 119238 vest
NE PROPUSTITE
Anđušić: Prije par dana obećano rješenje, danas stočari od muke ulaze u ministarstvo
DPS "osvježio" firme, Jovanovićevi u minusu
N: Nećemo sarađivati s većinom dok se ne povuku zakoni o ANB-u i unutrašnjim poslovima
Odbor će na kontrolno saslušanje pozvati Vukovića, Šahmanovića, Đukanovića i Dragaša
Papović: Grahovac je crnogorski
partije Politika Demokratska partija socijalista DPS Demokratski front Pokret Evropa sad Bošnjačka stranka Demokrate Demokratska Crna Gora URA Građanski pokret URA Herbert Kičel Kerem Jildirim
Komentari
Ostavi komentar
Grafik posecenosti
