Patriotizam sada treba da bude objedinjavanje svih u borbi za evropski identitet Crne Gore
Admin | 13 May 2026
Crna Gora je propustila dvije šanse da doživi demokratski i ekonomski procvat - 1989. i 2006. godine
Patriotizam sada treba da bude objedinjavanje svih u borbi za evropski identitet Crne Gore Fotografija je preuzeta sa interneta
Tokom dvadesetog vijeka pravljene su razne teorije čiji cilj je bio da objasne zašto su jedne zemlje ekonomski uspješne i prosperitetne, a druge neuspješne i siromašne. Neke teorije su to objašnjavale geografskim i klimatskim razlozima, druge - religijskim i kulturnim. Dvojica američkih ekonomista, Daron Adžemoglu sa Univerziteta MIT i Džejms Robinson sa Univerzitetu u Čikagu, objavili su 2012. godine knjigu pod naslovom Zašto su neke zemlje neuspješne, izloživši teoriju koja se danas smatra konačnim odgovorom na ovo pitanje. Po ugledu na Njutnovu mehaniku, na osnovu eksperimentalnog materijala formulisali su pojmove i zakone teorije. Osnovni pojmovi su politički: inkluzivnost i ekstraktivnost društva.
Inkluzivna su ona društva koja karakteriše smjenjivost vlasti, vladavina prava (zakoni važe za sve članove društva podjednako), sigurnost privatne svojine garantovana je zakonom (jedino nezavisno sudstvo može oduzeti imovinu), politička moć nije koncentrisana u rukama male grupe, postoji institucionalni podsticaj inovacijama. Ekstraktivnim se nazivaju društva u kojima je moć koncentrisana u malom krugu u čijim rukama je politička i ekonomska kontrola društva. Pravni poredak može da postoji, ali se zakoni ne primjenjuju jednako na sve članove društva.
Osnovni zakon teorije je jednostavan: ekonomski prosperitetna su ona društva koja su se tokom istorije politički transformisala u inkluzivna. Uz ovo ide preciziranje da je u ekstraktivnim društvima većina eksploatisana jer mali sloj koji ima političku moć vrši prinudnu raspodjelu društvenog bogatstva. Ekonomija je kontrolisana od privilegovanih, talenat i trud nijesu dovoljni bez "umrežavanja" sa moćnima. Ekstraktivnost je bila karakteristika svih društava prije engleske Veličanstvene revolucije 1688. godine.
Danas se prosperitetna društva nazivaju zapadnim, iako se značajan broj takvih društava nalazi u Istočnoj Aziji, što svjedoči da su geografska, kulturna i religijska teorija samo parcijalne aproksimacije univerzalne teorije dvojice autora.
Kao što je Njutn svoju univerzalnu teoriju provjerio na svim poznatim mehaničkim pojavama, tako su Adžemoglu i Robinson (na oko 600 stranica knjige) svoju teoriju provjerili na svim društvima koja su postojala u posljednjih desetak hiljada godina ljudske istorije.
Autori su 2019. godine zaokružili teoriju u drugoj svojoj knjizi, koju su nazvali Uski koridor, dokazujući da se inkluzivnost može dugoročno održati jedino ravnotežom između vlasti koja sprovodi zakone i civilnog društva koje je kontroliše da ne postane autoritarna i despotska. Ako na jednu koordinatnu osu nanosimo snagu vlasti, a na drugu snagu civilnog društva, uski koridor je uska traka u kojoj se te dvije sile približino jednake. Mehanizmi kontrole moćnih su nezavisni mediji, nevladine organizacije i institucije koje se osnivaju po zakonu. Za doprinos društvenoj teoriji Adžemoglu i Robinson dobili su 2024. Nobelovu nagradu za ekonomiju.
Njihova teorija tretira i pitanje transformacije ekstraktivnog u inkluzivno društvo. Najveća mogućnost za takav iskorak pojavljuje se u vrijeme velikih istorijskih promjena. Međutim, većina država koje su nastale oslobađanjem od kolonijalizma ili izdvajanjem iz neke (neuspješne) države, kao što je bio slučaj sa raspadom Jugoslavije, nijesu stvorile inkluzivno društvo i prosperitet. Razlog za to je "gvozdeni zakon oligarhije": jednu elitu zamjenjuje druga koja preuzima političku i ekonomsku moć i kontrolu nad društvom.
U nedavnoj prošlosti Crna Gora je propustila dvije šanse da postane inkluzivno društvo i doživi demokratski i ekonomski procvat. Kad je propao komunizam 1989. godine, jugoslovenske republike su odbacile ponudu EU za priključenje Jugoslavije Zapadu članstvom u Evropskoj uniji, i krenule u ratove. Slovenija i Hrvatska su se spasile jer svojom konfesijom i kulturom ne mogu tražiti azijski antievropski identitet koji traži pravoslavna Srbija, ignorišući činjenicu da se od četrnaest pravoslavnih zemalja uspješnim mogu smatrati samo tri, koje su članice Evropske unije.
Druga prilika bila je kad je Crna Gora povratila nezavisnost. Đukanović je zloupotrijebio independistički pokret i od Crne Gore napravio najružniju formu ekstraktivnog društva - poredak koji je omogućavao privilegije malom društvenom sloju na čelu kojeg stoji njegova porodica. Zbog nepravde i neslobode takvu Crnu Goru napustilo je na desetine hiljada građana, velikim dijelom najkreativniji dio nacije.
Paradoksalno je da čovjek pod čijim predvodništvom je Crna Gora 2006. povratila državnu nezavisnost, narednih deceniju i po ju je razgrađivao kao niko u njenoj istoriji. Osvrnuću se na ulogu koju je u tome odigrala inteligencija.
Po gvozdenom zakonu diktature, kreativna inteligencija, da bi se ostvarila, morala je da sarađuje sa DPS-om. Ono što nije moralo da se desi, a desilo se, je to što je dio proindependističke inteligencije status inteligencije zamijenio za status čuvara autoritarnog režima. Ilustrativni primjer je DPS-ova rektoresa.
Osvajački je krenula da dovede u red univerzitet tako što će fiziku kao nauku o realnom svijetu da objedini sa matematikom koja ima nekoliko aksioma koje se ne mogu modelirati niti u realnom svijetu niti u klasičnoj logici. Bila je, međutim, dovoljno učena za borbu za uništenje nezavisnih medija. Bivša članica Upravnog odbora Monitora pomogla je u organizaciji izložbe pod nazivom "Riječ, slika, neprijatelj" i zaokružila režimsku filozofiju borbe protiv nezavisnih medija devizom "Ni zrno žita neprijatelju", što je trebalo da "inspiriše" ministre i biznismene da ne sarađuju sa nezavisnim medijima. Da volju vladajuće partije stave iznad tržišnih zakona i spriječe Crnu Goru da ne sklizne u inkluzivno društvo.
Bivši predsjednik CANU, koji je bio jedan od rijetkih independista u toj instituciji, objavio je 2007. brošuru u kojoj je početak Đukanovićeve preobrazbe u independistu premjestio unatrag gotovo u vrijeme kada ovaj još nije bio progledao. Kad je govorio da je Milošević veliki državnik i najbolje što nam se moglo desiti, a kao jedan od kreatora "rata za mir" izjavljivao da "napadamo ustaške formacije da bismo oslobodili Dubrovnik".
Jedna ilustracija tiče se Matice crnogorske i moje malenkosti. Na Skupštini na kojoj je Božina Ivanović imenovan za predsjednika Matice, gospođa Kana Radević i ja imenovani smo za potpredsjednike. Početkom dvijehiljaditih iz Matice su kumovali informaciji da sam napustio Maticu jer s Božinom navodno nijesam bio u dobrim odnosima, dočim smo nas dvojica imali odlične odnose još od vremena kad sam ja radio na osnivanju Prirodno-matematičkog fakulteta, a on bio ministar za prosvjetu. Ova priča, naravno, nije sama po sebi važna, ali ilustruje činjenicu da je dio proindependističke inteligencije, kojem je uvijek pripadalo rukovodstvo Matice, poslije 1997. bio netrpeljiv prema svojim "otpadnicima" koji nijesu odobravali lukrativni lični režim koji se formirao.
Uprkos metamorfozi inteligencije, Đukanovićev režim nije mogao da vječno traje, kao ni Orbanov u Mađarskoj. Crna Gora je 2020. dobila novu političku elitu kojoj je independizam manje važan nego što bi valjalo u ovom istorijskom trenutku. Međutim, taj događaj je bio od istorijske važnosti, jer je Crna Gora osvojila najvažniji institut inkluzivnog društva - naučila je da na izborima smjenjuje vlast.
Nova vlast prihvatila je učlanjenje Crne Gore u Evropsku uniju kao prioritetni zadatak, koji je postao izvodljiv zbog slabljenja kriterijuma EU nakon izbijanja rata u Ukrajini. Ona zasad ne bije svoje kritičare i političke protivnike iako je vode borci sedmog bataljona, koji još uvijek maštaju o kleronacionalnom inženjeringu. Ima lojalne i poslušne medije i vrši pritisak na nezavisne, ali gleda da zadovolji uslove Evropske unije, koja medije smatra bitnim elementom preobrazbe Crne Gore u inkluzivno društvo.
Nažalost, ona ne mijenja karakter društva, već nastavlja partitokratski da dijeli društvo na "naše i njihove", i radije zapošljava "svoje" nego talentovane i sposobne.
Bez obzira na sve ove anomalije, Crna Gora ne mora da ostane u društvu vječnih gubitnika. Najnovija istraživanja javnog mnjenja pokazuju da je poslije pada Đukanovićeve diktature porastao broj independista. Danas bi 75% građana na referendumu glasalo za nezavisnost. I preferiraju da se odnosi sa Srbijom, BiH i Albanijom grade čuvajući taj status. Značajna većina želi priključenje Crne Gore Evropskoj uniji, što znači da građani idu ispred političke elite, smatrajući rješavanje životnih problema važnijim od nacionalne isključivosti, i da su spremni za kraj sna o pobjedi svoje nacije nad drugim nacijama.
U tome ih sprečava inteligencija obje provenijencije jer je inteligencija umnogome važan faktor u stvaranju ili rušenju autoritarnih struktura.
Neki Đukanovićevi sljedbenici bezumno nazivaju izdajnicima trećinu građana koji se izjašnjavaju kao Srbi, zaboravljajući da je DPS glavni krivac što Crna Gora nije iskoristila dvije istorijske šanse za učlanjenje u Evropsku uniju.
Da zaključim. Mislim da patriotizam u ovom trenutku treba da bude borba za inkluzivno društvo i objedinjavanje svih građana u borbi za evropski identitet Crne Gore. To po značaju nadilazi crnogorske interese jer bi Evropska unija dobila članicu u kojoj različitosti žive u harmoniji. Ono zbog čega Evropljani ne definišu Evropu kao hrišćansku civilizaciju, već kao civilizaciju zasnovanu na jednakosti, solidarnosti i slobodi.
Pogledajte još:
Tekst preuzet sa interneta ne oznacava nase miseljenje nase redakcije. Autor vijesti vijesti.me mi dajemo licno misljenje o svakoj vijesti.
Ova vest ima 9805 karaktera sto je za 10% vece od proseka.
Ovo je trenutno 126946 vest
NE PROPUSTITE
Kovač: Najveće šanse za članstvo u EU ima Crna Gora, napredak se očekuje u slučaju Albanije, Moldavije i Ukrajine
U Herceg Novom ležaljke pobjeđuju Unesko
Balkanski gambit
Glasajte za svoje favorite i pošaljite svoju prijavu - „20 GODINA – JEDAN UKUS“
Miodrag Perović Crna Gora Dvadeset godina od obnove nezavisnosti Crne Gore
Komentari
Ostavi komentar
Grafik posecenosti
